Цамбагарав уул буюу Цаст богд нь Монгол Алтайн сүрлэг оргилуудын нэгэн оргил бөгөөд хөх манхан тэнгэрийн хөвөн цагаан үүлсийг тулан сүндэрлэхдээ наран өөд харахад шижир алтан туургатай, мөнгөн дээвэртэй ордон мэт гялалзан харагддаг.

Мөнх цас, мөсөн голоороо хучигдсан энэ хайрхан нь байгалийн сүр хүч, ариун дагшин уур амьсгалыг нэгэн дор мэдрүүлдэг гайхамшигт уул юм.

Цамбагарав уул-ын мөнх цаст оргил, мөсөн голууд нь мөстлөг судлалын үнэт бүс нутагт тооцогддог бөгөөд дэлхийн олон орны эрдэмтэн судлаачид энд хамтран ажиллаж, судалгаа шинжилгээний цэг байгуулан ажиллаж иржээ.

Байгалийн энэхүү онгон тогтоц нь зөвхөн эрдэмтдийн төдийгүй уулын аялал, адал явдалд дурлагчдын сонирхлыг татдаг.

Эгц цавчим хад асга, мөнх цас, мөсөн гол бүхий ноён оргилууд нь уулчдын мөрөөдлийн оргил бөгөөд олон улсын уулын авиралтын тэмцээнүүд хүртэл зохион байгуулагдаж байсан түүхтэй.

Өглөөний нар цаст оргил дээр тусах мөчид уул бүхэлдээ алтан туяагаар асч, оройн нар жаргах үед мөнгөн өнгөөр туяаран үлгэрийн ордон мэт харагддаг нь жуулчдын сэтгэлийг алмайруулдаг.

Эрт цагт өөлдүүд энэ уулыг “Цаст” хэмээн нэрлэдэг байжээ.

Харин нэгэн уран дархан уулын сүрлэг өнгө төрхөөс санаа авч бурхан бүтээн Цамбагарав хэмээн нэрлэж, Жинст уулын оройд залснаас хойш энэ хайрхныг Цамбагарав хэмээн нэрлэх болсон гэдэг.

Өөлдүүдийн 11 баг тус бүр өөрийн овоотой байж, Цамбагарав хайрхандаа зориулан лам нараар ном уншуулж, тахин шүтдэг байсан нь энэ уулын сүсэг бишрэл, соёлын үнэ цэнийг илтгэнэ.

Цамбагарав уул бол зүгээр нэг өндөр уул биш — энэ бол мөнх цас, тэнгэр, түүх, хүний сүсэг бишрэл нэгэн дор огтлолцсон Монголын баруун хязгаарын сүр хүч юм.

Энд ирсэн хүн бүр уулсын нам гүм сүр жавхланг мэдэрч, үүлсийн дундах мөнх цаст оргилыг харахдаа байгалийн өмнө өөрийгөө жижигхэн атлаа азтай оршихуй гэдгээ мэдэрдэг.